لحظهِ شکسپیری در سیاست چین | هیچ کسی در امان نیست، حتی دوستان شیجینپینگ | جنگ در تایوان جدی است
به گزارش اقتصادنیوز، حذف ژانگ یوشیا، عالیرتبهترین ژنرال چین در روز ۲۴ ژانویه، لحظهای شکسپیری در سیاست این کشور بود. پس از یک دهه درام و تنش مداوم در ارتش آزادیبخش خلق چین ، تصمیم شی جینپینگ برای کنار گذاشتن ژانگ از عالیترین نهاد ادارهکننده ارتش، یعنی کمیسیون مرکزی نظامی ، نشانگر سطح تازهای از فساد و پیچیدگی سیاسی بود.
اقتصادنیوز: برکناری ژانگ یوشیا نشانهای از بازتعریف رابطه قدرت میان حزب، ارتش و رهبر چین است. شی جین پینگ با این پاکسازیها، ارتش را بیش از هر زمان دیگری در تاریخ معاصر چین به وجود خود گره زده است.
از دوستی قدیمی تا دشمنی غیرمستقیم
جاناتان ای. چین و جان کالور در فارنافرز نوشتند: شی و ژانگ از دههها قبل یکدیگر را میشناختند؛ پدران آنها در جریان جنگ داخلی خونین چین همرزم بودند و ژانگ همواره بهعنوان نزدیکترین متحد شی در فرماندهی عالی ارتش شناخته میشد. حتی در سال ۲۰۲۲ که موجی از پاکسازی دیگر رهبران ارشد آغاز شد، شی نهتنها اجازه داد ژانگ فراتر از سن بازنشستگی غیررسمی در سمتش باقی بماند، بلکه او را به بالاترین مقام ممکن برای یک افسر نظامی ارتقا داد.
چنین رابطه طولانی و عمیقی، در هر زمینهای ارزشمند است، اما در دنیای خشن، بیاعتماد و بیرحم سیاست چین، اهمیتی دوچندان دارد.
بیاعتمادی و بیرحمی عمیق
برکناری ژانگ تصویری نهایی از بیاعتمادی شدید شی جینپینگ به ارتش آزادیبخش خلق است. همانطور که نویسندگان در مقالهای در اوت ۲۰۲۵ درباره تلاشهای شی برای بازسازی ارتش نوشته بودند، شی میخواهد مطمئن باشد که میتواند با اطمینان از خشونت استفاده کند. در این میان، به نظر میرسد که اعتماد، کمیابترین و ارزشمندترین دارایی در ارتشی است که از نظر منابع و امکانات، هیچ کمبودی ندارد.
بااینحال، اخراج ناگهانی ژانگ نشاندهنده عمق بیرحمی شی در مدیریت ارتش هم بود؛ بیرحمیای که نسبت به دشمنان یک چیز و نسب به دوستان نزدیک، چیز دیگری.
آشکارسازی سبک سیاسی در یک نمایش عمومی
گمانهزنیهای زیادی درباره اینکه ژانگ چه کاری انجام داده یا نداده که اینچنین خشم شی را برانگیخته است، مطرح شده است. همچنین در رابطه با معنای این برکناریها برای قدرت شی و اهداف نظامی او در قبال تایوان و آمریکا، حدسیاتی وجود دارد.
اما آنچه که اکنون روشن است، باور شی به این اصل است که قدرت در اعمال او معنا پیدا میکند. شی با تبدیل کردن برکناری ژانگ به یک نمایش عمومی، ویژگی تعیینکننده سبک سیاسی خود را آشکار کرده است؛ اینکه هیچکس در امان نیست، حتی نزدیکترین افراد به رهبر چین.
روزنامه رسمی ارتش چین، پلا دیلی، یک روز پس از برکناری ژانگ نوشت که راهبرد پاکسازی هیچ خط قرمزی ندارد؛ حتی بر اساس استانداردهای سختگیرانه حکومت شی، این تحول زلزلهای در سیاست چین محسوب میشود.
همهچیز به زمانبندی باز میگردد
پرسش اصلی بسیاری از ناظران این است که چرا شی اکنون دست به این اقدام زده است؟
طبق روایت رسمی پلا دیلی، ژانگ بهدلیل دامنزدن به مشکلات سیاسی و فساد که رهبری مطلق حزب بر نیروهای مسلح را تهدید میکرد، و همچنین آسیب جدی به ساخت توان رزمی زده بود، برکنار شد.
با توجه به فراگیر بودن فساد در ارتش چین، بسیاری از ناظران خارجی این توضیحات را تنها بهانهای برای حذف ژانگ میدانند، نه علت واقعی آن. این تردید بهویژه از آنرو جدی است که ژانگ پیشتر ریاست اداره توسعه تجهیزات را بر عهده داشت؛ نهادی بدنام به فساد گسترده. با این حال، برخلاف رؤسای پیشین آن اداره، سالها از برکناری در امان مانده بود؛ نشانهای آشکار از این که شی به او اعتماد داشته است.
ژانگ سال دیگر بازنشسته می شد...
زمانبندی این برکناری، وقتی جالبتر میشود که بدانیم شی میتوانست بهراحتی تا سال آینده صبر کند تا ژانگ بیسروصدا بازنشسته شود. ژانگ ۷۵ ساله است و از سن بازنشستگی غیررسمی ۶۸ سال عبور کرده است، ضمن آنکه کنگره بعدی حزب کمونیست که هر پنج سال یکبار نسل جدیدی از مقامات را معرفی میکند، حدود ۱۸ ماه دیگر برگزار میشود.
بنابراین، این برکناری بیشتر شبیه به نمایش قدرت سیاسی شی در کنگره حزب در سال ۲۰۲۲ است؛ یعنی زمانی که هو جینتائو رهبر پیشین چین، در حالی که شی با خونسردی نظارهگر بود، بهطور علنی و اجباری از جلسه بیرون برده شد،
این اقدام نیز در زمان خود غیرضروری به نظر میرسید، اما پیام روشنی داشت؛ شی خواهان سلطه کامل بر سیاست چین است.
ژانگ دیگر به درد شی نمیخورد؟
نکته جالب دیگر در توجیه رسمی برکناری ژانگ، اشاره به مشکلات سیاسی در کنار فساد بود، مشکلاتی که میتوانست کنترل حزب بر ارتش را تضعیف کند. برخی این را به معنای سرپیچی یا حتی چالش ژانگ نسبت به قدرت شی تفسیر کردهاند.
اما با توجه به رابطه طولانی آن دو، این احتمال چندان قوی به نظر نمیرسد. بهعلاوه، اگر ژانگ واقعا یک تهدیدی سیاسی برای شی بود، بهاحتمال زیاد در روزهای نخستین موج مبارزه با فساد در سال ۲۰۲۳ حذف میشد، نه در انتهای آن.
احتمال دیگر این است که شی صرفا به ژانگ مظنون شده باشد که نشانهای از بدگمانی رایج در نظامهای اقتدارگرا بهشمار میآید. با این حال، شی سابقهای طولانی از عقلانیت سرد و حسابگرانه دارد؛ بنابراین محتملترین سناریو آن است که ژانگ کارکرد خود را برای شی از دست داده بود.
پرده پایانی این نمایش طولانی چست؟
از این منظر، پاکسازی ژانگ باید نقطه اوج یک درام بلندمدت تلقی شود. برای بیش از یک دهه، شی تلاش کرده تا انزوا و استقلال ارتش را در هم شکسته و کنترل خود را بر آن تحمیل کند، تا ارتش را کاملا درجهت اراده حزب اداره کند.
نتیجه این پاکسازیها این است که از میان هفت عضو کمیسیون مرکزی نظامی در آغاز دوره سوم شی در سال ۲۰۲۳، اکنون تنها یک نظامی و یک غیرنظامی، خود شی، باقی ماندهاند. نکته معنادار این است که از میان تمام فرماندهان نظامی، تنها کسی در رأس مانده که مسئول رسیدگی به پروندههای فساد و حذف دیگران است؛ فردی که خودش هم در جریان همان پاکسازیها ارتقا گرفت. این نشان میدهد معیار ماندن در قدرت، نه توان نظامی، بلکه وفاداری و نقش در کنترل ارتش است. موج پاکسازی این چنین سهمگین، به شی یک صفحه سفید میدهد؛ اینکه پیش از کنگره سال آینده حزب، او میتواند کمیسیون را از نو ساخته و حتی ساختار آن را تغییر دهد.
شکست توان ارتش برای سرپیچی مهمتر از آمادگی رزمی است
تمایل شی به بازسازی ارتش، بسیار فراتر از مسئله فساد یا کارایی نظامی است. اندکی پس از آنکه او در سال ۲۰۱۰ بهعنوان نایبرئیس وارد CMC شد، بهار عربی آغاز شد و شی شاهد فروپاشی رژیمهای اقتدارگرا بود که نیروهای امنیتیشان منافع خود را بر حزب حاکم ترجیح داده بودند.
برای شی، شکستن توان ارتش برای سرپیچی از دستورات حزب بهویژه در شرایط بحران حتی مهمتر از آمادگی رزمی است و اهمیتی حیاتی دارد. نگرانیهای او درباره کنترل حزب بر ارتش، نه تنها عملیاتی، بلکه وجودی است.
استفاده از دوران آرامش برای آمادهسازی
اینکه شی در این مقطع دست به چنین بازسازی عمیقی زده، همچنین نشاندهنده این است که او نسبت به محیط خارجی چین، بهویژه روابط دو سوی تنگه تایوان، احساس آرامش نسبی میکند.
در این میان، دولت ترامپ هم نشانهای جدی از آمادگی برای دفاع از تایوان بروز نداده است؛ و حتی در سند اخیر راهبرد دفاع ملی آمریکا اشارهای به تایوان نشده است. در خود تایوان نیز، تحولات سیاسی بهگونهای پیش میرود که به نفع پکن تعبیر میشود.
با این حال، این پاکسازی به معنای غفلت شی از احتمال درگیری نظامی بر سر تایوان نیست؛ بلکه نشان میدهد او این سناریو را بسیار جدی میگیرد و از دوره آرامش برای آمادهسازی استفاده میکند.
فرمانده بعدی کیست؟
اینکه در نهایت چه کسی در صورت صدور فرمان شی، هدایت ارتش را بر عهده خواهد گرفت، هنوز روشن نیست. اما هر زمان که شی یک غیرنظامی را به کمیسیون مرکزی نظامی منصوب کند، آن فرد فورا بهعنوان جانشین بالقوه شی تلقی خواهد شد و شخصیت تازهای به این نمایش سیاسی افزوده میشود.
سقوط ژانگ یوشیا یادآور این نکته است که سیاست چین را نمیتوان با منطق خشک و خطی توضیح داد. این نمایش، پردههای بیشتری خواهد داشت. پرسش اصلی این است که آیا شی جینپینگ میتواند پایانی بنویسد که تاکنون به آن نرسیده است یا نه. یعنی ایجاد ارتشی کاملا وفادار به حزب و در عین حال کارآمد در میدان نبرد.
ارسال نظر