دام پیش پای ترامپ و مشاورانش در عراق | تهدیدها علیه نوری المالکی نتیجه عکس خواهد داد
به گزارش اقتصادنیوز، در روز ۲۷ ژانویه، رئیسجمهور آمریکا در حساب کاربری خود در شبکه تروث سوشال، عراق را تهدید کردکه اگر نخستوزیر پیشین این کشور، نوری المالکی بار دیگر به قدرت بازگردد، آمریکا دیگر به عراق کمک نخواهد کرد. او در ادامه مدعی شده است که اگر آمریکا در عراق حضور نداشته باشد، این کشور هیچ شانسی برای موفقیت، رفاه یا آزادی نخواهد داشت.
اقتصادنیوز: ایالات متحده برای خلع سلاح گروههای تحت حمایت ایران فشار میآورد؛ پیشنهادی دشوار، چرا که بسیاری از این گروهها قدرت سیاسی زیادی دارند و ایران نیز احتمالاً با چنین قدمی مخالفت خواهد کرد.
این اظهارات از سوی آمریکایی که سالها مدعی حمایت از برگزاری انتخابات آزاد و عادلانه در عراق بوده است، بسیار غافلگیرکننده بود. سخنان ترامپ روند پس از انتخابات را که از پیش نیز با ابهام همراه بود، ملتهب کرد و در کشوری که ششمین انتخابات سراسری خود را از سال ۲۰۰۳ تجربه میکند، به بروز اعتراضات دامن زده است.
اعلام نامزدی همزمان با بنبست سیاسی
تانیا گودسوزیان و ابراهیم المرعشی در ریسپانسیبل استیت کرفت نوشتند: هفته گذشته ائتلافی شیعی موسوم به «چارچوب هماهنگی»، نوری المالکی را بهعنوان نامزد خود معرفی کرد. قرار بود تا در روز سهشنبه، جلسه پارلمان عراق برای انتخاب رئیسجمهور برگزار شود و سپس، رئیسجمهور منتخب نخستوزیر خود را منصوب کند. با این حال، این جلسه به حد نصاب نرسید و لغو شد.
دراین میان، هرچند شانس المالکی برای پیروزی بالا است، اما هنوز چیزی قطعی نیست؛ و دقیقا به همین دلیل است که اظهارات ترامپ چنین تأثیر منفیای بر جای گذاشته است.
وتوهای غیررسمی در سیاست داخلی عراق
مارسین الشمری، متخصص دولتسازی و دموکراتیزاسیون عراق پس از ۲۰۰۳ و استادیار علوم سیاسی در کالج بوستون، میگوید: در عراق معمولا با سه وتوی غیررسمی بر نخستوزیری مواجه هستیم: واشنگتن، تهران و نهاد روحانیت در نجف.
تفاوت این بار تنها در آن است که مداخله این طرفین دیگر پشت درهای بسته نیست، بلکه به صورت علنی و عمومی صورت میگیرد.
المالکی چگونه به واسطه آمریکا به عرصه سیاست راه یافت؟
نوری المالکی در آستانه تبدیل شدن به نخستوزیر بعدی عراق قرار دارد. از این رو، مرور چگونگی نخستین صعود او به قدرت و نقشی که واشنگتن در ساختن اقتدار و تصویر سیاسی او ایفا کرد، اهمیت زیادی دارد.
المالکی برای نخستین بار در سال 2006 در صحنه سیاسی عراق ظاهر شد. او از سوی جرج دبلیو بوش، رئیسجمهور وقت آمریکا، بهعنوان گزینه درست برای عراق، مورد حمایت قرار گرفت.
او از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۰۸، همزمان با دوران جنگ داخلی عراق در رأس دولت قرار داشت و در سال ۲۰۰۸ نیز ارتش عراق را برای مهار قدرت شبهنظامیان مقتدی صدر وارد عمل کرد. هرچند این اقدامات تنها بخشی از عواملی بودند که به پایان جنگ فرقهای خونین انجامیدند، اما المالکی در نهایت بهعنوان یک چهره ملیگرای قدرتمند عراقی مطرح شد.
ظهور داعش نقطه سیاه کارنامه او بود
با این حال، تصویر المالکی بهعنوان چهرهای ملیگرا و ایجاد کننده ثبات دوامی نداشت. در حقیقت سیاستها و تصمیمهایی که اقتدار او را تحکیم کردند، همزمان بذر فروپاشیای بسیار خطرناکتر را میکاشتند. در ژوئن ۲۰۱۴، گروهک تروریستی القاعده در قالب داعش به عراق بازگشت و از نگاه بسیاری، المالکی عامل اصلی این وضعیت بود، از نگاه بسیاری، نوری المالکی عامل اصلی شکلگیری این وضعیت بود. یکی از دلایل اصلی، درگیریهای مسلحانهای بود که در سال ۲۰۱۳ میان نیروهای امنیتی عراق و معترضان عرب سنی رخ داد. این نیروهای امنیتی از زمان روی کار آمدن المالکی، بهشدت سیاسی شده بودند. چنین برخوردهای خشونتآمیزی خشم و نارضایتی عربهای سنی عراق را تشدید کرد. این گروه همواره از زمان سقوط صدام حسین احساس میکرد که در ساختار سیاسی و امنیتی کشور، با تبعیض روبهرو است.
بحران امنیتی همزمان با ناتوانی دولت
پیامدها تنها به میدان نبرد محدود نماند. با تشدید بحران امنیتی بعد از انتخابات، مانند آنچه که در سال ۲۰۱۰ هم رخ داده بود، میان گروههای سیاسی عراق اختلاف و بنبست به وجود آمد. این بار محور اصلی اختلافها خود شخص نوری المالکی بود. این کشمکشها تا تابستان ادامه پیدا کرد و در نتیجه عراق موفق به تشکیل دولت جدیدی نشد.
در تابستان ۲۰۱۴ که کشور هنوز بدون دولت بود، گروه داعش حمله بزرگ خود به شهر موصل را آغاز کرد و شکافها در نظام سیاسی و نهادهای عراق بیش از گذشته آشکارتر شد.
نامی که همواره در انتخابات شنیده می شود
المالکی در اوت ۲۰۱۴ در پی ظهور داعش و از دست دادن حمایت ائتلاف خود، کنارهگیریاش را اعلام کرد. با این حال، او همچنان به عنوان یکی از پرنفوذترین سیاستمداران عراق باقی ماند. در تمامی انتخاباتی که در عراق برگزار میشود، زمزمه بازگشت او به کانون سیاست عراق شنیده میشود. در چنین وضعیتی، برای بسیاری بازگشت اخیر او به صحنه سیاسی، حتی با وجود عملکرد قدرتمند نخستوزیر محمد شیاع السودانی، چندان غافلگیرکننده نبوده است.
چالشهای جدی در مسیر نخستوزیر آینده
حتی اگر دونالد ترامپ هم درباره نامزدی المالکی سکوت اختیار میکرد، المالکی همچنان با چالشهای بزرگی روبهرو بود. او با قطع درآمدهای نفتی، کردهای عراق را رنجاند و با صدور مجوز استفاده از نیروی نظامی علیه معترضان در سال ۲۰۱۳، عربهای سنی عراق را بیگانه قلمداد کرد.
حذف تعمدی مقتدی صدر
المالکی حتی در میان جامعه شیعه عراق نیز از حمایت یکپارچه برخوردار نیست. او و مقتدی صدر از زمان نخستین درگیری در سال ۲۰۰۸، رقبایی سرسخت برای یکدیگر باقی ماندهاند. ائتلاف مقتدی صدر در انتخابات ۲۰۱۸ بیشترین کرسیها را به دست آورد؛ اما بعدا توسط چارچوب هماهنگی به رهبری المالکی، از تشکیل دولت بازماند .المالکی در سال ۲۰۱۰ با دیگر رقیب خود، ایاد علاوی نیز چنین کرد. با این وجود، مقتدی صدر همچنان از پایگاه اجتماعی گسترده و بسیجشدهای برخوردار است؛ وضعیتی که نهتنها موجب یک اجماع نمیشود، بلکه احتمالا به تداوم قطبیسازی درونشیعی میانجامد.
حاکمیت؛ خط قرمز سیاست عراق
با این حال، حاکمیت در عراق حکم گاو مقدس سیاست را دارد؛ در واقع هرگونه تلاش برای دستکاری نتایج از بیرون مرزها، دقیقا نتیجه عکس داده و به چهرههایی مانند المالکی اجازه بازگشت به صحنه را میدهد. اکنون نیز به نظر میرسد که رئیسجمهور ترامپ و مشاورانش در همین دام افتادهاند.
سابقه مداخله خشن ترامپ در عراق
این نخستین بار نیست که ترامپ تلاش میکند تا با نمایش قدرت، نتایج سیاسی موردنظر خود را به عراق تحمیل کند. او در ساعات اولیه ژانویه ۲۰۲۰ دستور حملهای را صادر کرد که در نهایت منجر به ترور سردار قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران شد. در این حمله همچنین ابومهدی المهندس، جانشین فرمانده نیروهای بسیج مردمی عراق و رهبر گروه کتائب حزبالله نیز ترور شد؛ دو شخصیتی که هر دو بهعنوان منجیان ملی در نبرد با داعش شناخته میشدند.
هرگونه مداخله نتیجه معکوس دارد
مداخله ترامپ، چه از طریق شبکههای اجتماعی و چه با نیروی نظامی، به احتمال زیاد نتیجهای معکوس خواهد داشت. نوری المالکی چهرهای اختلافبرانگیز در عراق است؛ اما تاریخ نشان داده است که فشار خارجی آشکار بهویژه زمانی که در قالب تهدید بیان شود، معمولا بحث را از پاسخگویی به سمت حاکمیت سوق میدهد.
با هشدار علنی به عراقیها درباره انتخابهای سیاسی خودشان، واشنگتن خطر ایجاد واکنشی معکوس را به جان میخرد. نتیجهای که که المالکی را به نماد مقاومت در برابر فشار خارجی تبدیل میکند. چنین مداخلاتی به جای تضعیف پایگاه اجتماعی او، میتواند مشروعیتی تازه به نخستوزیر پیشین بخشیده و فضای مصالحه داخلی را محدود سازند.
ارسال نظر